ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΟΙΗΣΗ ΕΛΥΤΗΣ

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι
ττττ τ’ άγριο μαλλί σου στην τρικυμία
ττττ το ραντεβού μας η ώρα μία
Όλα τα πήρε το καλοκαίρι
ττττ τα μαύρα μάτια σου το μαντίλι
ττττ την εκκλησούλα με το καντήλι
Όλα τα πήρε το καλοκαίρι
ττττ κι εμάς τους δύο χέρι με χέρι

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι
ττττ με τα μισόλογα τα σβησμένα
ττττ τα καραβόπανα τα σχισμένα
Μες στις αφρόσκονες και τα φύκια
ττττ όλα τα πήρε τα πήγε πέρα
ττττ τους όρκους που έτρεμαν στον αέρα
Όλα τα πήρε το καλοκαίρι
ττττ κι εμάς τους δύο χέρι με χέρι.                                                                                                             

                                         ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ                                                                                                                              

Α.  Το ποίημα ανήκει  στο λογοτεχνικό ρεύμα  του  υπερρεαλισμού. Ποιά στοιχεία του  ποιήματος πιστοποιούν  την παραπάνω άποψη;                                       

Β .  Ποιό     εκφραστικό   μέσο  κυριαρχεί  στο  ποίημα;                                                                    

Γ. Ποια  χαρακτηριστικά  της μοντέρνας  ποίησης  εντοπίζετε  στο  ποίημα;                                                                                                                                                                                                   Δ. Ποια  βασικά χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη εντοπίζετε  στο ποίημα;

ΤΑ ΦΥΛΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

                                ΤΟΥ  ΝΕΚΡΟΥ  ΑΔΕΡΦΟΥ

1.Ποιο είναι το κεντρικό θέμα του ποιήματος και ποια τα επιμέρους;

2.Ποιο πρόσωπο προβάλλεται στους πέντε πρώτους στίχους και τι, κατά τη γνώμη σας, εξυπηρετεί αυτή η προβολή του;

3.Τι φανερώνει η συζήτηση στο οικογενειακό συμβούλιο (α) για τον τύπο της οικογένειας και (β) για τις αντιλήψεις των μελών της οικογένειας;

4.Ποια η σχέση μάνας και κόρης σύμφωνα με το ποίημα; Δικαιολογούνται οι αντιρρήσεις της μάνας για το προξενιό;

5.Ποιες από τις τεχνικές της αφήγησης (αφηγηματική περίληψη, αφηγηματικό σχόλιο, επιβράδυνση, αναδρομική αφήγηση κ,λπ.) μπορείτε να επισημάνετε στο ποίημα; Αναφερθείτε σε συγκεκριμένους στίχους.

 6.Ποια στοιχεία του ποιήματος προσδιορίζουν το κοινωνικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε αυτό το ποίημα;

 7.Σε ποιους στίχους αποκαλύπτεται η συμμετοχή της φύσης στη δράση του ποιήματος και γιατί;

 8.Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του δημοτικού τραγουδιού είναι ότι «μένει στο ουσιώδες παραλείποντας τις λεπτομέρειες». Να αναφέρετε δύο περιπτώσεις που επαληθεύουν αυτό το σχόλιο. ·                                                                                                                 

9.Να επισημάνετε τα σημεία όπου υπάρχει τραγική ειρωνεία,δραματικό-τραγικό στοιχείο.

10.Μεταξύ των στίχων 17 και 18 υπάρχει κάποιο κενό στην αφήγηση. α) Ποια γεγονότα ή καταστάσεις λείπουν, κατά τη γνώμη σας, από την αφήγηση; Β) Ποια σκοπιμότητα πιστεύετε ότι εξυπηρετεί αυτό το κενό;

11.Πως φαίνεται η αλλαγή της τύχης στη ζωή της οικογένειας; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

12.Πως παρουσιάζεται ο ρόλος της γυναίκας της εποχής σύμφωνα με το ποίημα;

13.Φανταστείτε  ότι  είστε  η Αρετή  και  ότι   γράφει   ένα  ημερολόγιο  όπου  αποτυπώνει  τις  σκέψεις  και τα  συναισθηματά  της  για τη ζωή της.                                                                                           

14Φαντάσου  ότι  είσαι  ο Κωνσταντής  και  ότι  καταγράφεις  τα  γεγονότα σε  ένα  ημερολόγιο  και αιτιολογείς  την   απόφαση  σου  για το  προξενιό.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

Πλάτωνος, Πολιτεία 

  Ἰδὲ γὰρ ἀνθρώπους οἷον ἐν καταγείῳ οἰκήσει σπηλαιώδει, ἀναπεπταμένην πρὸς τὸ φῶς τὴν εἴσοδον ἐχούσῃ μακρὰν παρὰ πᾶν τὸ σπήλαιον, ἐν ταύτῃ ἐκ παίδων ὄντας ἐν δεσμοῖς καὶ τὰ σκέλη καὶ τοὺς αὐχένας, ὥστε μένειν τε αὐτοὺς εἴς τε τὸ πρόσθεν μόνον ὁρᾶν, κύκλῳ δὲ τὰς κεφαλὰς ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ ἀδυνάτους περιάγειν, φῶς δὲ αὐτοῖς πυρὸς ἄνωθεν καὶ πόρρωθεν καόμενον ὄπισθεν αὐτῶν, μεταξὺ δὲ τοῦ πυρὸς καὶ τῶν δεσμωτῶν ἐπάνω ὁδόν, παρ’ ἣν ἰδὲ τειχίον παρῳκοδομημένον,ὥσπερ τοῖς θαυματοποιοῖς πρὸ τῶν ἀνθρώπων πρόκειται τὰ παραφράγματα, ὑπὲρ ὧν τὰ θαύματα δεικνύασιν.

    Ὁμοίους ἡμῖν, ἦν δ’ ἐγώ.   Τί  δέ;  Τόδε  οὐκ  εἰκός,  ἦν  δ’  ἐγώ,  καὶ  ἀνάγκη  ἐκ  τῶν  προ ειρημένων,  μήτε  τοὺς ἀπαιδεύτους καὶ ἀληθείας ἀπείρους ἱκανῶς ἄν ποτε                            ἐπιτροπεῦσαι, μήτε τοὺς ἐν παιδείᾳ ἐωμένους  διατρίβειν  διὰ τέλους, τοὺς μὲν  ὅτι σκοπὸν ἐν τῷ βίῳ οὐκ ἔχουσιν ἕνα, οὗ στοχαζομένους δεῖ ἅπαντα πράττειν ἃ ἂν πράττωσιν ἰδίᾳ τε  καὶ δημοσιᾳ, τοὺς δὲ ὅτι  ἑκόντες  εἶναι  οὐ  πράξουσιν,  ἡγούμενοι  ἐν  μακάρων  νήσοις                    ζῶντες  ἔτι      ἀπῳκίσθαι;    Ἀληθῆ, ἔφη.  

 Ἡμέτερον   δὴ   ἔργον,  ἦν   δ’  ἐγώ,  τῶν   οἰκιστῶν   τάς   τε    βελτίστας    φύσεις     ἀναγκάσαι        ἀφικέσθαι  πρὸς  τὸ  μάθημα  ὃ  ἐν  τῷ  πρόσθεν  ἔφαμεν  εἶναι  μέγιστον,  ἰδεῖν  τε  τὸ         ἀγαθὸν     καὶ  ἀναβῆναι ἐκείνην τὴν ἀνάβασιν, καὶ ἐπειδὰν ἀναβάντες ἱκανῶς ἴδωσι,            μὴ ἐπιτρέπειν       αὐτοῖς ὃ νῦν ἐπιτρέπεται.   Τὸ ποῖον δή;  

 Τὸ  αὐτοῦ,  ἦν  δ’  ἐγώ,  καταμένειν  καὶ  μὴ  ἐθέλειν  πάλιν  καταβαίνειν  παρ’  ἐκείνους         τοὺς    δεσμώτας  μηδὲ  μετέχειν  τῶν παρ’ ἐκείνοις  πόνων  τε καὶ τιμῶν, εἴτε  φαυλότεραι            εἴτε       σπουδαιότεραι.    Ἔπειτ’,  ἔφη,  ἀδικήσομεν  αὐτούς,  καὶ  ποιήσομεν  χεῖρον  ζῆν,  δυνατὸν  αὐτοῖς  ὂν άμεινον;  

    Ἐπελάθου, ἦν δ’ ἐγώ, πάλιν, ὦ φίλε, ὅτι νόμῳ οὐ τοῦτο μέλει, ὅπως ἕν τι γένος ἐν πόλει     διαφερόντως  εὖ  πράξει,  ἀλλ’  ἐν  ὅλῃ  τῇ  πόλει  τοῦτο  μηχανᾶται  ἐγγενέσθαι,                     συναρμόττων  τοὺς  πολίτας  πειθοῖ  τε  καὶ  ἀνάγκῃ,  ποιῶν  μεταδιδόναι  ἀλλήλοις  τῆς      ὠφελίας ἣν ἂν ἕκαστοι τὸ  κοινὸν δυνατοὶ ὦσιν ὠφελεῖν καὶ αὐτὸς ἐμποιῶν  τοιούτους          ἄνδρας  ἐν  τῆ  πόλει,  οὐχ ἵνα  ἀφιῇ  τρέπεσθαι  ὅπῃ  ἕκαστος  βούλεται,  ἀλλ’  ἵνα                 καταχρῆται αὐτὸς αὐτοῖς ἐπὶ τὸν σύνδεσμον τῆς πόλεως.              .                                                                                                                                                                   Π α ρ α τ η ρ ή σ ε ι ς                                                                                       

  Α.   Να  μεταφράσετε  το  παρακάτω  απόσπασμα  :  «    Ἐπελάθου, ἦν δ’ ἐγώ… ἐπὶ τὸν σύνδεσμον τῆς πόλεως. Μονάδες 10 

 Β. 1Με βάση την εικόνα του σπηλαίου να παρουσιάσετε τη σκοπιμότητα της πλατωνικής αλληγορίας και να ερμηνεύσετε την επιλογή του Πλάτωνα να αξιοποιήσει την εικόνα ενός σπηλαίου προκειμένου να παρουσιάσει τις ιδέες του(.μ15)

Β.2 Να αναζητήσετε τα τρία γνωρίσματα που ο Σωκράτης/Πλάτωνας  θεωρεί απαραίτητα για τον  ιδανικό  κυβερνήτη και να τα σχολιάσετε (μ15)

 Β.3Πώς ερμηνεύεται η υποτιθέμενη  αντίφαση της απάντησης  του Σωκράτη στην εύλογη απορία του Γλάυκωνα στο  απόσπασμα<< ὅτι νόμῳ οὐ τοῦτο μέλει, ὅπως ἕν τι γένος ἐν πόλει     διαφερόντως  εὖ  πράξει,  ἀλλ’  ἐν  ὅλῃ  τῇ  πόλει  τοῦτο  μηχανᾶται  ἐγγενέσθαι>>(μ.10)

 Β.4   Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθε‐τες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου :     Ἐπελάθου      ἀπῳκίσθαι,           συναρμόττων,  πειθοῖ,  ἀφιῇ.    Μονάδες 10          <<   Τύχῃ  ἀγαθῇ  !>>

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Λέρος 

Γιάννης Ρίτσος «Ο τόπος μας»

Ανεβήκαμε πάνω στο λόφο να δούμε τον τόπο μας –

φτωχικά, μετρημένα χωράφια, πέτρες, λιόδεντρα.

Αμπέλια τραβάν κατά τη θάλασσα. Δίπλα στ’ αλέτρι

καπνίζει μια μικρή φωτιά. Του παππουλή τα ρούχα

τα σιάξαμε σκιάχτρο για τις κάργιες. Οι μέρες μας

παίρνουν το δρόμο τους για λίγο ψωμί και μεγάλες λιακάδες.

Κάτω απ’ τις λεύκες φέγγει ένα ψάθινο καπέλο.

Ο πετεινός στο φράχτη. Η αγελάδα στο κίτρινο.

Πώς έγινε και μ’ ένα πέτρινο χέρι συγυρίσαμε

το σπίτι μας και τη ζωή μας; Πάνω στ’ ανώφλια

είναι η καπνιά, χρόνο το χρόνο, απ’ τα κεριά του Πάσχα –

μικροί μικροί μαύροι σταυροί που χάραξαν οι πεθαμένοι

γυρίζοντας απ’ την Ανάσταση. Πολύ αγαπιέται αυτός ο τόπος

με υπομονή και περηφάνεια. Κάθε νύχτα απ’ το ξερό πηγάδι

βγαίνουν τ’ αγάλματα προσεχτικά κι ανεβαίνουν στα δέντρα.

                                     ΑΣΚΗΣΕΙΣ                                                                                                                                                                                                                                                                            1.Να  βρείτε  τα  χαρακτηριστικά  της  μοντέρνας  ποίησης  που  υπάρχουν   στο  παραπάνω  ποίημα.                                                                                                                             

 2.Το  ποίημα  ανήκει   στο  λογοτεχνικό  ρεύμα  του   υπερρεαλισμού. Ποια  χαρακτηριστικά  του  εντοπίζετε  στο  ποίημα;

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΥ

ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ  ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ

ΣΟΝΑΤΑ  ΣΤΟ  ΣΕΛΗΝΟΦΩΤΟΣ      Γ.ΡΙΤΣΟΣ

Χαρακτηριστικά  του Υπερρεαλισμού στη :
ΜΟΡΦΗ

• Στίχος  κατακερματισμένος, ελλειπτικός.        

Δεν υπάρχει συγκεκριμένος αριθμός στροφών ούτε συγκεκριμένος αριθμός στίχων σε κάθε στροφή.

•Κατάργηση μέτρου και ομοιοκαταληξίας.

•Ελλειψη  σημείων στίξης.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ:
•Κατάργηση της Λογικής, κυριαρχία φαντασίας

•Υπερρεαλιστικές  εικόνες. Δεν βασίζονται στην λογική αλλα στην φαντασία.

• Πύκνωση του λόγου .Πολλά νοήματα με λίγες λέξεις.

•Συνειρμοί .Αλληλουχία σκέψεων.

•Σκοτεινή διατύπωση-Ελλειπτικότητα .Τα νοήματα δεν ολοκληρώνονται και ο αναγνώστης καλείται να τα ανακαλύψει μόνος του.

• Αμφισημίες. Λέξεις-Φράσεις ή στίχοι ολόκληροι που δέχονται περισσότερες από μία ερμηνείες.

•Λέξεις καθημερινές πεζές και αντιποιητικές.

•Ύφος υποτονικό, κουβεντιαστό, περιγραφικό.

•    •  Καινότροποι  συνδυασμοί λέξεων
.        •     Αυτόματη  γραφή
     

ΕΚΘΕΣΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΣ- ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ

• 
  
• Ομιλία Εφήβου Βουλευτή στη Ζ΄ Σύνοδο  της Βουλής των Εφήβων

[…]Οι οικονομικές επιπτώσεις είναι επίσης σημαντικές, τη στιγμή που εξαναγκάζεται ένας γονέας να ξοδέψει ένα υπέρογκο χρηματικό ποσό για την εξασφάλιση ειδικών προγραμμάτων, που δεν είναι τα καλύτερα εδώ στην Ελλάδα. Πότε η Πολιτεία έχει υλοποιήσει όσα έχει εξαγγείλει; Πότε οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας μας θα αναδείξουν ως πολιτικό αίτημα την ανάπτυξη ίσων δικαιωμάτων και ευκαιριών για τα άτομα αυτά; Πότε θα πάψει να νιώθει κανείς αβοήθητος και εγκαταλελειμμένος από την Πολιτεία; Πότε ο καθένας μας θα αισθανθεί ότι πρέπει να προσφέρει λίγες ώρες από το χρόνο του στα άτομα αυτά; Κλείνοντας την ομιλία μου, θα ήθελα να με συγχωρέσετε, αν όλα όσα σας ανέφερα δεν αποτελούν αισιόδοξο μήνυμα για τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Πιστέψτε με, όμως, όσα είπα είναι πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα που βιώνω κάθε μέρα εδώ και 16 χρόνια. Μην ξεχάσετε λοιπόν να προσφέρετε και σεις ένα μικρό λιθαράκι υλικής και ηθικής προσφοράς στα άτομα αυτά. Μην ξεχάσετε να κατανοήσετε την αποδοχή της ιδιαιτερότητας, γιατί μόνο τότε θα είστε οι Βουλευτές της κοινωνικής αλληλεγγύης και της κοινωνικής συνοχής.

                                                     ΑΣΚΗΣΕΙΣ                                                                                                                                                   α) Το   παραπάνω  απόσπασμα  είναι  ομιλία. Ποια   χαρακτηριστικά  πιστοποιούν  ότι  πρόκειται  για  προσχεδιασμένο  προφορικό  λόγο;

Β )Ποιο  είναι  το   θέμα    της   ομιλίας;

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΟΙΗΣΗ

ΟΜΑΔΑ Α

1.Μελαγχολία του Ιάσονος Κλεάνδρου· ποιητού εν Kομμαγηνή· 595 μ.X.  Κ.ΚΑΒΑΦΗΣ

Το γήρασμα του σώματος και της μορφής μου
είναι πληγή από φρικτό μαχαίρι.
Δεν έχω εγκαρτέρησι καμιά.
Εις σε προστρέχω Τέχνη της Ποιήσεως,
που κάπως ξέρεις από φάρμακα·
νάρκης του άλγους δοκιμές, εν Φαντασία και Λόγω.

Είναι πληγή από φρικτό μαχαίρι.—
Τα φάρμακά σου φέρε Τέχνη της Ποιήσεως,
που κάμνουνε —για λίγο— να μη νοιώθεται η πληγή.                                                                                                                                                             

2.Κωστής Παλαμάς, [Σαν των Φαιάκων το καράβι…]

Σαν των Φαιάκων το καράβι η Φαντασία
χωρίς να την βοηθάν πανιά και λαμνοκόποι
κυλάει...κι είναι στα βάθη της ψυχής μου τόποι
πανάρχαιοι κι ασάλευτοι σαν την Ασία

Πεντάγνωμοι κι απόκοτοι σαν την Ευρώπη
σα μαύρη γη Αφρική με σφίγγει η απελπισία
κρατώ μιαν άγρια μέσα μου Πολυνησία
και πάντα ένα Κολόμβο παίρνω το κατόπι
Και τα τεράστια της ζωής και τα λιοπύρια
των τροπικών τα γνώρισα
και με των πόλων τυλίχτηκα τα σάβανα
και χίλια μύρια ταξίδια εμπρός μου ξάνοιξαν τον κόσμο όλο
και τι είμαι; χόρτο ριζωμένο σ' ένα σβόλο
απάνω που ξεφεύγει κι απ' τα κλαδευτήρια.

3.Δ.ΣΟΛΩΜΟΣ <<Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ>> (απόσπασμα)

Ἀκόμη έβάστουνε ἡ βροντή...
Κι ἡ θάλασσα, ποὺ σκίρτησε σὰν τὸ χοχλὸ ποὺ βράζει,
ἡσύχασε καὶ ἔγινε ὅλο ἡσυχία καὶ πάστρα,
σὰν περιβόλι εὐώδησε κι ἐδέχτηκε ὅλα τ᾿ ἄστρα·
κάτι κρυφὸ μυστήριο ἐστένεψε τὴ φύση
κάθε ὀμορφιὰ νὰ στολιστεῖ καὶ τὸ θυμὸ ν᾿ ἀφήσει.
Δὲν εἶν᾿ πνοὴ στὸν οὐρανό, στὴ θάλασσα, φυσώντας
οὔτε ὅσο κάνει στὸν ἀνθὸ ἡ μέλισσα περνώντας,
ὅμως κοντὰ στὴν κορασιά, ποὺ μ᾿ ἔσφιξε κι ἐχάρη,
ἐσειόνταν τ᾿ ὁλοστρόγγυλο καὶ λαγαρὸ φεγγάρι·
καὶ ξετυλίζει ὀγλήγορα κάτι ποὺ ἐκεῖθε βγαίνει,
κι ὀμπρός μου ἰδοὺ ποὺ βρέθηκε μία φεγγαροντυμένη.
Ἔτρεμε τὸ δροσάτο φῶς στὴ θεϊκιὰ θωριά της,
στὰ μάτια της τὰ ὁλόμαυρα καὶ στὰ χρυσὰ μαλλιά της.